Breaking News
दशैं कसरी मनाछौँ, यसको वैज्ञानिक र ऐतिहासिक पक्ष

पोखरा । नेपालमा दशैको लहर चलेको छ अझ भन्नु पर्दा त यस चाडलाई ऐतिहासिक पर्वका रुपमा समेत हेरिन्छ। दशैलाई राष्ट्रिय चाड रुपमा मनाउन लागिएको छ। नेपालमा यसलाई दुई तरिकाले हेर्ने र मनाउने गरेको पाइएको छ। एउटा धार्मीक दृष्टिकोण र अर्को प्रगतिशिल दृष्टिकोणमा।नेपालमा यसको प्रमुख मान्यता नै धार्मिक रहेकोछ । अहिलेसम्म धार्मिक पक्ष लाई नै महत्व दिइदै आइएको छ  । र यसलाई त्यहि रुपमा मनाउदै आइरहेका छौ ।  यसलाई माक्सवादीहरुले फरक रुपमा बुझ्ने र मनाउने गरेको पाईन्छ।

यसलाई पुरानै तरिकाले निरन्तरता दिने कि यसमा भएका सकारात्मक पक्षहरुलाई आत्मसाथ गरेर जाने भन्नेमा हामीहरु प्रष्ट विचार  हुनु पर्छ । जनमतका आधारमा भन्ने हो भने अहिले नेपालमा बहुमत  दशै मान्ने जनमत रहेको छ । यो जनमत भनेको छ अहिले सम्म चल्दै आएको ऐतिहासिक धार्मिक सांस्कृतिक परम्परागत जनमत हो ।

यसमा धेरै कुराहरु मिथक छन् । यसमा देवि देउताहरुलाई सबै कुरा पुरा गर्ने रुपमा लिइएको छ । जुन कुरा आस्था  हो । अझ यसलाई यसरी पनि भन्न सकिन्छ कि राज्य संचालनको एउटा विधि नै देविदेउतालाई देखाएर शासकले शासन गर्ने बाटो बनाएका हुन । यसको धार्मिक,सांस्कृतिक र प्राकृतिक रुपमा गहिरो गरी व्याख्या हुन अहिलेपनि आवश्यक छ । यसको निरन्तरता नै हो । यसमा केहि परिवर्तन आउनु पर्छ ? अहिले होइन यसमा बहस भने पहिला देखिन भएको केहि पुस्तकको अध्ययन गर्दा देखिन्छ । अझ माक्र्सवादी पक्षका लेखकहरुले यसमा फरक धारणाहरु  राखेका छन् । यसमा परिवर्तनको आवश्यकता महसुस गरेका छन् । तर दशैलाई नयाँ तरिकाले मनाउन चाहनेहरुको पनि जनमत उत्तिकै छ अथवा यसको वास्तविकता जनतले बुझ्न सकेनन । खोजीको र चासोको विषय यो पनि छ । 

अब यहाँ कुरा दशैको पक्ष विपक्षमा मात्र होइन ।अबको सांस्कृतिक यात्रा कता हो ?। किन हामी यसमा परिवर्तन ल्याउन चाहदैनौ ? हो बर्षायाम सकिएर शरद ऋतु सुरु हुन्छ । नयाँ ऋतुको आगमनसंगै नयाँ अन्नबाली भित्रयाउने समय हुन्छ । यसलाई हामीले धार्मिक रुपमा भन्दा पनि प्राकृतिक र खाद्यान्नसंग जोडेर हेर्न सक्नुपर्छ ।  किन अहिले पनि मर्यादापुरुष रामको विजयसंग जोडेर हेरिन्छ । किन अहिलेपनि महिषासुर राक्षस देवि भगवतिको हातबाट मारिएको भनि हामी निरन्तरता दिइरहेका छौ । 

अहिलेपनि दशैमा जनवारहरुको बलि दिएर देवि देउता खुशि बनाउने चलन छ । यो चलन धार्मिक र सांस्कृतिक रुपमा एकदमै परम्परागत  रुढीवादी सांस्कृतिक हो । यदि यो एक्काइसौ शाताब्दीमा पनि मुर्ति अगाढि जनावरको बलि दिएर शक्ति आर्जन हुन्छ भनेर हामी चल्ने हो भने के साच्चै हामी धार्मिक हुन सक्छौ त ।यसो हुनु भनेको सबै कुराको विरोध गर्नु पर्छ भन्न खोजेको होइन । तर पनि हामीले चलाएका चलन चल्तीहरु कति वैज्ञानीक छन् कति समाजलाई प्रगतिको बाटोमा डोर्यानु खालका छन् यसको मूल्याङकन गर्न सक्नु पर्छ । 

हो हिलो धुलो काम सकेर ऋतु परिवर्तन भएको समय हो । नयाँ अन्न पाक्ने समय हो । यसलाई आराम गर्ने पर्वको रुपमा पनि लिएका छौ। किसानहरुका लागि मौसमका हिसाबले राम्रो मौसम हो । यहि मौसममा चाडबाडको रुपमा दशै मान्न थालेका हुनसक्छन् । अहिलेपनि यो चाडलाई यहि रुपमा मनाउन सकियो भने सबै नेपालीलाई अपनत्व हुन सक्छ कि ?

तर यहाँ त यो चाडलाई केवल हिन्दुहरुको चाड मात्र हो भन्छौ । तर यो फरक हो यो चाड सबैको साझा हो ।

दशैका सबै पक्ष नराम्रा छन् भन्न सकिदैन । केहि नभएपनि बर्षमा एक पटक सबैको जमघट हुन्छ । यसले भावनात्मक एकता । सामाजिक र पारिवारिक सम्बन्धमा एकता ल्याउछ । समबन्धहरुमा नयाँ आयाम थपिन्छ । पुराना पिढीहरुका अनुभवहरु धारणाहरुले नयाँ पिढीहरुलाई शिक्षित बनाउने काम गर्छ । 

गच्छे अनुसारको बनाउनु पर्छ कि चाडबाड 

छिमेकीले दशैका मान्न किनेको खसि भन्दा आफ्नो खसि कुनै पनि हालतमा सानो हुनुहुदैन भन्ने मानसिकता छ टाढा हुनु पर्छ । यो भनेको फजुल खर्चको मानसिकता हो । खाने भनेको त परिवार संख्या हेरेर हो । तर हामीहरु यो सोच भन्दा फरक हुनखज्छौ हामीमा धाकको मानसिकता छ । समाजमा मानिएका गनिएका मानिसहरु झन् अगाडि देखिन्छन् यस्तो काममा । हुन पर्ने समाजका अगुहरुले समाजमा आउने भित्रिने बिकृति बिसंगतिलाई रोक्नु हो । तर अझै पढेलेखेका युवाहरु र अझ आफुलाई दशैको विषयमा फरक धारणा छ भन्नेहरु पनि फजुल खर्च र दशै तामझामका साथ मनाउन थालेका छन् । हामीले कुन संस्कृति र संस्कार सिकाउदै छौ भन्ने हेक्का सम्म कसैलाई छैन । अझ कसैले सोधि हाल्यो भने समाज अनुसार चल्नै पर्यो नि भन्छन् तिनैले । समाज अनुसार चल्ने नेतृत्वले कसरी समाजको देशको नेतृत्व गर्न सक्छ ? कसरी समाजअनुसार चल्ने नाममा परम्परागत र धार्मिक मूल्यमान्यताको बाहक बन्ने नेता हुनसक्छ । कसरी प्रगतिशिल हुन सक्छ । 

प्रगतिशिल भनेको नराम्रोको विरुद्ध नयाँ स्थापित गर्नु होइन र ? हो भने दैविक शक्तिले समाजपरिवर्तन हुन्छ र समृद्धि हुन्छ भनेर मान्छौ भने हामी कुन दर्शन र कुन विचारका अनुयायी हौ भन्ने कुरा स्पष्टता हुनुपर्छ । 

मुखले सर्वहार,किसान,गरीब र मजदुरका कुरा गर्ने व्यवहार पूँजीपतिका जस्तो गर्दा समाजले हामीबाट के सिक्छ ।हामीले  के सिकाउदै छौ भावि सन्ततिलाई । दशैको नाममा भइरहृका विकृति विसंगतिका हामी बाहक बनिरहदा सम्म कसरी प्रगतिशिल रहुनसक्छौ र । 

समाजमा दशैको नाममा जुवा तास,विकृति विसंगति चलिरहको कुरा हामी मुकदर्शक बन्ने अनि समाज कसरी परिवर्तन हुन्छ । समाजलाई त गलत बाटोमा हिड्नबाट रोक्नु पर्छ । 
समाजमा चाडबाडमा नहुनेहरुको लागि अभिसाप बनिरहेको छ । यसमा ध्यान जानु पर्छ । नहुनेले आफुलाई समाजमा कमजोर असाय सम्झन्छ । हुने खानेहरुको धाक धम्कीको अगाडि नहुने निरही देखिन्छन् । चाडबाडमा फुर्ति देखाउने प्रवृतिले एकता होइन विभाजन नै ल्याउछ । यस्तो कुरा नगर्न हामीले झन सचेतना फैलाउन आवश्यक छ । 

शुभकामना आदान प्रदानको नाममा ठूल ठूला पार्टी प्यालेसमा गर्ने कार्यक्रमले कसलाई फाइदा भइरहेको छ । त्यहि पूँजीपति व्यापारीलाई । हुनु पर्ने हामीले गरेका सम्पूर्ण कार्यक्रम गरीब,किसान मजदुरको पक्षमा छन् कि छैनन् त ? तर यी ठूलठूला प्यार्टी प्यालेसमा हुने श्भकामना आदान प्रदानमा ती मजदुर किसान र गरीबहरुको प्रतिनिधित्व  हुन्छ कि हुदैन त भनेर कसैले विचार गरेका छौ त ? अनि  हामीले दिएको शुभकामना कसलाई हो यतिको फजुल खर्च गरेको सिमितका लागि मात्र भएन र। 

त्यसैले सकिन्छ भने यस्ता चाडबाडहरुलाई हामीले कम खर्चिला,कम विकृति विसंगति युक्त,सदभाव ,एकता भातृत्वको चाडको रुपमा मनाउनु पर्छ । नकि औकात आक्ने रुपमा होइन । 
अझ हामीले त यस्तो विदालाई सदुपयोग गरेर विभिन्न खालका वैचारीक प्रशिक्षण चलाउन सक्दा झन राम्रो हुन्थ्यो ।देशभरी सप्रेक्षण हुने गरी बहस छलफल गर्नु पर्छ । दशैलाई सबैको साझा पर्व हो भन्ने मान्यता स्थापित गरि भातृको चाड तथा समृद्धिको चाड बनाउनुपर्छ । 

दशैंको वैज्ञानिक पक्ष

दशैंमा नवदुर्गाको पूजा गर्नुकोपछि प्रतीकात्मक एवं वैज्ञानिक महत्व पनि कम छैन । दशैंमा लगाउने टीकाको वैज्ञानिक पक्ष, बलिको बैज्ञानिक पक्ष, जमराको महत्व आदि पनि रहेका हुन्छन् । हामीले दशैंमा राख्ने जमरालाई सांस्कृतिक दृष्टिले दीर्घायूको प्रतीक मानिन्छ । तर, जमराको वैज्ञानिकता खोज्दा बिहान शारीरिक व्यायाम गरेपछि जौं र गहुँको जमराबाट बनेको जुस पिउँने हो भने रोगसँग लड्ने क्षमताको वृद्धि हुन्छ र धेरै रोगको निको समेत हुने कुरा वैज्ञानिक रुपमा पुष्टि समेत भईसकेको छ ।

जमराको जुसले क्यान्सर, रक्तचाप, महिलामा हुने महिनावारी गड्बडी, थाइराईड, नसासम्बन्धी रोगका बिरामीलाई फाइदा गर्दछ । त्यस्तै, क्यान्सर, डाइविटिजलगायतका रोगीले यस्तो जुस पिउँदा फाइदा हुने बताईएको छ । जौं र गहुँको जमराबाट बनाएको जुसमा रोगसँग लड्ने क्षमता बढी हुने हुँदा विभिन्न किसिमका बाथ रोग, चिनी रोगलगायत बहुसंख्यक रोगबाट बच्न पनि नियमित यसको सेवन गर्न सकिन्छ ।

मानव शरीरमा रहेका सबै नाडीहरुमध्ये इडा, पिङ्गला र सुषुम्नालाई मुख्य मानिन्छन् । सुषुम्ना मस्तिष्कको मध्यभागबाट निधारतर्फ निस्केको हुन्छ । सुषुम्नालाई ज्ञानको प्रवाहक मानिन्छ । त्यसैले सुषुम्नामा पर्ने गरी नै दुई आखाको बीचमा पर्ने गरि टीका लगाइन्छ ।

निधारमा लगाइएको चन्दनले मानिसका विकारयुक्त किटाणुको नाश गर्ने, विचार शुद्ध राख्ने, मान्यता रहेको छ । चन्दन लगाउँदा मन शीतल हुन्छ भन्ने मान्यता समेत रहेको छ । मस्तिष्कको तातोपनालाई सन्तुलित राख्न पनि चन्दन टीका लगाउने गरिन्छ । यस्तै हरेक परम्पराको वैज्ञानिक महत्व रहेको पाईन्छ ।

दशैंको ऐतिहासिक पक्ष

अर्काे तर्फ दशैंको ऐतिहासिक महत्व पनि उस्तै छ । ऐतिहासिक रुपमा यो पर्व यही मितिदेखि सुरु भयो हो भनेर त अहिलेसम्म पत्ता लागिसकेको छैन । तर, यो आजभन्दा लगभग ०७ हजार वर्ष पहिलेदेखि नै सुरु भएको अनुमान गरिएको छ ।

प्राचीन पूर्वीय सभ्यता सिन्धुघाँटीको सभ्यताको समयदेखि नै यसको सुरु भएको अनुमान गर्ने गरिएको छ । त्यसपछिको वैदिककालमा देवी र शक्तिको पूजा गर्ने प्रचलन पनि रहेकोले वैदिककाल भन्दा अघि नै यसको सुरुवात भएको मान्न सकिने आधार रहेको छ । त्यसैले सबैभन्दा पुरानो सभ्यताको समयदेखि चलेको यो चार्डको ऐतिहासिक महत्व पनि निकै रहेको मान्न सकिन्छ ।

सामाजिक महत्व तर्फ यो चार्ड भातृत्व र एकताको पर्व हो । विभिन्न कारणले परिवारबाट छुटेकाहरुले एकैठाउँमा भेला भएर एक आपसमा खुशी साँट्ने गर्दछन् । त्यसैले यो पर्वको महत्व निकै धेरै रहेको छ । वर्षमा एक पटक भएपनि राम्रो लगाउने र मिठो खाने गरिन्छ । यसले गर्दा सधैंभरीको पीडालाई केही दिन भए पनि भुलाउन मद्दत गर्दछ । त्यस्तै, अर्काेतर्फ यसमा प्रयोग गरिने कुपिण्डो, जमरा जस्ता औषधिमूलक फलफूलहरु समेत दशैंसँगै आउने गर्दछ । यसले चिकित्साको क्षेत्रमा पनि निकै महत्व दिने गरेको छ । त्यस्तै, आर्थिक महत्व अन्तर्गत् खेती गरेर खेती भित्र्याईसकेका वा भित्र्याउने बेला नभएर फुर्सद भएको बेलामा यस्तो पर्व मनाईन्छ । यो पर्वमा निकै आर्थिक चहलपहल हुने भएकोले आर्थिक क्षेत्रमा पनि यसको महत्व निकै रहेको मान्न सकिन्छ ।

अन्त्यमा:चाडपर्वलाई भड्किलो होइन भातृत्वको रुपमा मनाउँ हुने र नहुने वर्गको खाडललाई पुरा गरि हाम्रा साझा चाडबाडमा सबैको भन्ने भावनात्मक सम्बन्ध कायम गरौ ।यहि छ मेरो बडा दशैको शुभकामना शुभकामना छ दशैको । 

आयु द्रोणसुते श्रेयं दशरथे शत्रुक्षेयं राघवे।

ऐश्वर्यं नहुषे गतिश्च पवने मानं च दुर्योधने।।

शौर्य शान्तनभे बलं हलधरे सत्यं च कुन्तीसुते।

विज्ञानं विदुरे भवतु भवतां कीर्तिश्च नारायणे।।

जयन्ति मङ्गला काली भद्रकाली कपालिनी ।

दुर्गा क्षमा शिवा धात्री स्वाहा स्वधा नमोकस्तुते ।।

नवरात्रिको धार्मिक तथा वैज्ञानिक महत्व

पोखरा । देवी भागवत पुराणका अनुसार वर्षभरि चार नवरात्रि मनाइन्छ जसमा दुई गुप्त नवरात्रि समावेश छन् जसमा शारदीय नवरात्रि र बसन्ती नवरात्रिलाई चैत्र नवरात्र भनिन्छ। वास्तवमा यी चार नवरात्रि ऋतुचक्रमा आधारित छन् र सबै ऋतुहरूको संगममा मनाइन्छ। शारदीय नवरात्रिले वैभव र आनन्द प्रदान गर्न गइरहेको छ। गुप्त नवरात्रि तन्त्र सिद्धिको लागि विशेष हो भने चैत्र नवरात्रि आत्मशुद्धि र मुक्तिको लागि हो। अध्यात्मिक दृष्टिकोणले सबै नवरात्रिको आ-आफ्नै महत्त्व छ। आध्यात्मिक दृष्टिकोणबाट, यो प्रकृति र मानिसको मिलन को समय पनि हो। प्रकृति मातृशक्ति हो, त्यसैले यस समयमा देवीको पूजा गरिन्छ।

भगवान श्रीकृष्णले गीतामा भनेका छन् कि सम्पूर्ण सृष्टि प्राकृतिक हो र उहाँ मात्र मानिस हुनुहुन्छ। अर्थात्, हामीले पुरुषको रूपमा हेरेको प्रकृति पनि आध्यात्मिक दृष्टिकोणले नारी स्वरूप हो। यहाँ नारी भन्नाले के हो भने प्राप्त गर्ने चाहना नारी हो र चाहना पूरा गर्ने पुरुष हो ।

नवरात्र शब्दको अर्थ नयाँ अहोरात्र (विशेष रातहरू) हो। यस समयमा शक्तिका रूपहरूको पूजा गरिन्छ। ‘रात्रि’ शब्दले उपलब्धिको प्रतीक हो ।

भारतका प्राचीन ऋषि-मुनिहरूले दिनभन्दा रातलाई बढी महत्त्व दिएकोले दीपावली, होलिका, शिवरात्रि र नवरात्रि जस्ता पर्वहरू रातमा मनाउने चलन छ। रातको विशेष रहस्य नभएको भए त्यस्ता चाडपर्वलाई ‘रात’ वा ‘दिन’ भनिँदैन, तर नवरात्रीको दिनलाई ‘नवदिन’ भनिँदैन नवरात्रि भनिन्छ ।

ऋषिले वर्षमा दुई पटक नवरात्रि मनाउने नियम बनाएका छन् । विक्रम संवतको पहिलो दिन अर्थात् चैत्र महिनाको शुक्ल पक्षको प्रतिपदा (पहिलो तिथी)देखि ९ दिन अर्थात नवमीसम्म र त्यसैगरी आश्विन महिनाको शुक्ल पक्षको प्रतिपदादेखि ठीक ६ महिनापछि महानवमी अर्थात विजयादशमीको १ दिन अगाडिसम्म । तर शारदीय नवरात्रिलाई सिद्धि र साधनाको दृष्टिले बढी महत्वपूर्ण मानिन्छ ।

यी नवरात्रहरूमा मानिसहरूले आफ्नो आध्यात्मिक र मानसिक बल प्राप्त गर्न विभिन्न प्रकारका व्रत, त्याग, नियम, यज्ञ, भजन, उपासना, योग-साधना आदि गर्छन्। केही साधकहरूले यी रातहरूमा पद्मासन वा सिद्धासनमा रातभर बसेर आन्तरिक त्राटक वा बीज मन्त्र जप गरेर विशेष सिद्धिहरू प्राप्त गर्ने प्रयास गर्छन्।

नवरात्रिमा शक्तिका विभिन्न पीठहरूमा शक्तिको पूजा गर्न भक्तजनहरूको समुदाय ठूलो उत्साहका साथ भेला हुन्छ। यी शक्तिपीठहरूमा पुग्न नसक्ने भक्तहरूले आफ्नो निवासमा नै शक्तिको आह्वान गर्छन्।

अहिले धेरैजसो पुजारीहरूले रातमा होइन, दिउँसो पुजारी बोलाएर शक्तिपूजा गर्छन्। आम भक्त मात्र होइन पण्डित, साधु-महात्मा पनि अब नवरात्रिमा रातभर जाग्राम बस्न चाहँदैनन् न त कसैले आलस्य त्याग्न चाहन्छन् । आलस्य त्यागेर आत्माशक्ति, मानसिक बल र योगशक्ति प्राप्त गर्न रातको समय प्रयोग गरेको धेरै थोरै उपासकहरू देखिन्छन्।

ऋषिहरूले नवरात्रिको महत्त्वलाई वैज्ञानिक दृष्टिकोणबाट धेरै सूक्ष्म रूपमा बुझ्ने प्रयास गरे। रातमा प्रकृतिका धेरै बाधाहरू हराउँछन्। आधुनिक विज्ञान पनि यसमा सहमत छ। हाम्रा ऋषि-मुनिहरूले प्रकृतिका यी वैज्ञानिक रहस्यहरू हजारौं वर्ष पहिले नै जानिसकेका थिए।

दिउँसो आवाज दियो भने धेरै टाढा जाँदैन तर राती दियो भने धेरै टाढा जान्छ। दिनको कोलाहल बाहेक, यसको पछाडि एक वैज्ञानिक तथ्य पनि छ कि दिनमा सूर्यको किरणले ध्वनि तरंग र रेडियो तरंगहरूलाई अगाडि बढ्नबाट रोक्छ। रेडियो यसको जीवित उदाहरण हो। कम पावरका रेडियो स्टेशनहरू दिनको समयमा समात्न वा सुन्न गाह्रो हुन्छ, जबकि सूर्यास्त पछि साना रेडियो स्टेशनहरू पनि सजिलै सुन्न सकिन्छ।

जसरी सूर्यको किरणले दिउँसो रेडियो तरंगहरू अवरुद्ध गर्छ, त्यसैगरी दिनमा मन्त्र जपका विचार तरंगहरू पनि अवरुद्ध हुन्छन्, त्यसैले ऋषिमुनिहरूले दिनभन्दा रातको महत्त्व धेरै रहेको बताएका छन् । । घण्टीको कम्पन र मन्दिरहरूमा शंखको आवाजले गर्दा वातावरण टाढा टाढासम्म कीटाणुमुक्त हुन्छ। यो रात रहस्यमय वैज्ञानिक गोप्य राख्छ। यस वैज्ञानिक तथ्यलाई ध्यानमा राखेर जो व्यक्तिले रातको समयमा दृढ संकल्प र उच्च विचारका साथ आफ्नो शक्तिशाली चिन्तन तरंगहरू वायुमण्डलमा पठाउँछन्, तिनीहरूको कार्य निश्चित रूपमा पूरा हुन्छ अर्थात् आफ्नो शुभ संकल्प अनुसार, सही समयमा र सम्पन्न भएमा तिनीहरूको काम अवश्य पूरा हुन्छ। सहि विधि अनुसार..

नवरात्रि

संस्कृत व्याकरण अनुसार ‘नवरात्रि’ भन्नु गलत हो । ९ रातको जमघट र द्वन्द्वको समुह भएकाले यो शब्द ‘नवरात्रि’ मा पुरुषार्थ मात्र शुद्ध छ।

के हो नवरात्रि ?

पृथ्वीले सूर्यको परिक्रमा गरेको अवधिमा १ वर्षका ४ सन्धि छन् । ती मध्ये, वर्षको दुई मुख्य नवरात्रहरू गोल सन्धिहरूमा पर्दछन् जुन मार्च र सेप्टेम्बरमा पर्दछ तर यसमा केही घटबढ हुनसक्छ। यस समयमा, कीटाणु आक्रमणको उच्चतम सम्भावना हुन्छ। मौसमी मौसममा शारीरिक रोगहरू प्रायः बढ्ने भएकाले स्वस्थ रहन, शरीरलाई शुद्ध राख्न र शरीर र मनलाई शुद्ध र पूर्णतया स्वस्थ राख्न त्यस समयमा गरिने प्रक्रियाको नाम ‘नवरात्रि’ हो ।

नौ दिन वा रात

अमावस्याको रातदेखि अष्टमीसम्म वा प्रतिपदादेखि नवमीको दिउँसोसम्म नौ राती व्रतको नियम पालना गरेमा ‘नवरात्रि’ नामको सार्थकता हुन्छ । यहाँ रातहरू गणना गरिएको छ, त्यसैले यसलाई नवरात्रि अर्थात् नौ रातहरूको समूह भनिन्छ। रूपक रूपमा हाम्रो शरीरमा ९ वटा मुख्य द्वार भएको भनिएको छ । यसभित्र वास गर्ने प्राणशक्तिको नाम दुर्गादेवी हो।

यी मुख्य इन्द्रियहरूको अनुशासन, सरसफाई र समन्वय स्थापना गर्ने प्रतीकका रूपमा शरीरको प्रणालीलाई वर्षभरी सुचारु बनाउन ९ दिनसम्म ९ द्वारको शुद्धिको पर्व मनाइन्छ । उनीहरुलाई व्यक्तिगत महत्व दिन ९ दुर्गाका लागि ९ दिन भनिन्छ ।

शरिरलाई चिल्लो राख्न हामीले हरेक दिन सरसफाई, सरसफाई वा शुद्धीकरण गर्ने गर्छौं तर शरीरका अंगलाई आन्तरिक रुपमा पूर्णरुपमा सफा गर्न ६ महिनामा सरसफाई अभियान चलाइन्छ । सात्विक आहारको व्रत गर्नाले शरीरको शुद्धि, शुद्ध शरीरमा शुद्ध बुद्धि, राम्रो विचारबाट राम्रो कर्म, कर्मबाट राम्रो चरित्र र क्रमशः मनको शुद्धि हुन्छ। शुद्ध मन र मन्दिरमा मात्र ईश्वरको शक्तिको स्थायी वास हुन्छ।

‘पशुपति प्रसाद २ : भष्मे डन’ प्रदर्शनमा

काठमाडौँ। निर्देशक दीपेन्द्र के खनालको निर्देशनमा निर्माण भएको चलचित्र ‘पशुपति प्रसाद २ : भष्मे डन’ नेपालसँगै विश्वभरका सिनेमा घरमा प्रदर्शनमा आएको छ।

प्रतिक्षित सिनेमाले ‘पशुपति प्रसाद’को मृत्यु पश्चात पशुपति क्षेत्रमा आफ्नो अस्तित्व स्थापित गर्न संघर्षरत ‘भष्मे डन’को जीवनमा एउटा रोमाञ्चक पात्रको प्रवेशपछि सुरु भएको परिचय र आत्मसम्मानको लागि गर्ने शक्ति संघर्षको कथामा निर्माण गरिएको हो ।

चलचित्रमा विपिन कार्की, स्वस्तिमा खड्का, सौगात मल्ल, रविन्द्र सिंह बानियाँ, माओत्से गुरुङ, प्रकास घिमिरे, लोकेन्द्र लेखक, मिस्श्री थापा, सजन थापा मगर, विभु पौडेल, प्रकाश दाहालको पनि अभिनय रहेको छ ।

टुकी आर्ट्सको ब्यानरमा निर्माण भएको सिनेमालाई निर्माता तथा अभिनेता खगेन्द्र लामिछानेले लेखेका हुन् । सिनेमाको निर्माता पनि उनी स्वयं हुन् । निरज कँडेलको डिओपी, कृष्ण थापाको छायांकन, दीर्घ खड्काको सम्पादन, कृष्ण भारद्वाजको संगीत रहेको छ ।

रोशन र अस्मिताको ‘सलल’ मा प्रिज्मा, प्रिन्सी र राज(भिडियो)

काठमाडौँ। गायक रोशन अधिकारी र गायिका अस्मिता अधिकारीको आवाजमा रहेको ‘सलल’ बोलको नयाँ गीत सार्वजनिक गरिएको छ। राजधानीमा एक कार्यक्रम बिच सार्वजनिक गरिएको भिडियोमा गायक रोशन स्वयमले नै अभिनय गरेका छन् भने उनलाई प्रिज्मा र प्रिन्सी खतिवडा तथा राज आचार्यले साथ दिएका छन् ।

डान्सिङ्ग बिटमा बनेको भिडियोलाई गम्भीर बिष्टले कोरियोग्राफी गरेका हुन् । स्टार इन्टरटेनमेन्ट नेपालले निर्माण गरेको गीतमा लेखु सहयात्रीको शब्द संगीत, उदय राज पौडेलको एरेन्ज रहेको छ। सार्वजनिक भिडियोलाई दिन्सन शाहले कलर करेक्सन गरेका हुन्। पवन सुश्लिङ्गले खिचेको गीतको भिडियोको कन्सेप्ट तथा निर्देशन गम्भीर बिष्टले गरेका छन् । भिडियोमा सुरेन्द्र बसेलको सह-निर्देशन रहेको छ।

‘आउँछु घर दशैंमा’ भन्दै मनोहर र मन्जु(भिडियो)

काठमाडौं । के गाउँ के शहर नेपालीहरुको महान पर्व वडा दशैँ घर आँगनमा आइसकेका बेला दशैंसँग सम्बन्धित गीत संगीतहरु पनि धमाधम रिलिज भइरहेका बेला ‘आउँछु घर दशैंमा’ बोलको गीतको भिडियो रिलिज गरिएको छ । जसमा कलाकार भुवन के पोख्रेल र अनिसा पराजुलीको अभिनय देख्न सकिन्छ । गीतमा गायक मनोहर भण्डारी र गायिका मन्जु धितालको स्वरमा रहेको छ । सार्वजनिक गीतमा शब्द तथा संगीत पनि गायक भण्डारीकै रहेको छ ।

जसमा एरेन्ज जय देवकोटाको रहेको छ भने उक्त गीतको म्युजिक भिडियो गायक भण्डारीकै युट्युव च्यानलबाट सार्वजनिक गरिएको हो । बिदेशमा रहेका युवक दशैंको छेको पारेर घर फर्किदै गरेको दृश्य देखाइएको भिडियोमा मोडलद्धय भुवन र अनिसा गज्जबसँग खुलेका छन् । प्रदेशबाट घर फर्किदा कति खुशी लाग्छ भन्ने यर्थाथलाई भिडियोमा देखाउन खोजीएको छ । प्रवेश पोखरेलको छायांकन तथा सम्पादन रहेको सार्वजनिक गीतको निर्देशन मनोहर भण्डारीले गरेका हुन् ।

https://www.youtube.com/watch?v=bfAvU4zQ3c8

‘छक्का पन्जा ४’ र ‘झिङ्गेदाउ’ भिडियोपसल एपमा

काठमाडौँ। व्यावसायिक रूपमा सफल दुई चलचित्र ‘छक्का पन्जा ४’ र ‘झिङ्गेदाउ’ नेपाली ओटिटि प्ल्याटफर्म ‘भिडियोपसल’मा रिलिज गरिएको छ । नेपालीहरूको महान चाड दसैँको अवसर पारेर चलचित्र रिलिज गरिएको हो । उक्त दुई चलचित्र अहिलेको लागी नेपाल बाहिरबाट मात्र हेर्ने व्यवस्था गरिएको छ ।

दसैँको माहौल पनि रहेको साथै विदेशमा रहनु हुने दर्शकहरूबाट ‘छक्का पन्जा ४’ र ‘झिङ्गेदाउ’ को माग निकै उच्च रहेकोले चलचित्र रिलिजलाई लिएर निकै नै उत्साहित रहेको भिडियोपसलका संस्थापक निश्चल पाण्डे बताउछ्न् ।

सबै स्मार्ट डिभाइसमा भिडियोपसल एप डाउनलोड गरी चलचित्र हेर्न सकिन्छ । भिडियो पसलमा २.९९ डलर देखी ५ .९९ डलरसम्म विभिन्न प्याकेज लिई 4k गुणस्तरमा पनि चलचित्र हेर्न सकिन्छ । उपलब्ध चलचित्रहरू विदेशबाट एप्पल पे , गुगल पे, पेपल, डेबिट-क्रेडिट कार्डबाट पैसा तिरेर हेर्ने व्यवस्था गरिएको छ ।

हेमराज विसीले निर्देशन गरेको फिल्म ‘छक्का पन्जा ४’ मा दीपकराज, दीपाश्री निरौला, केदार घिमिरे, निर्मल शर्मा, बुद्धि तामाङ, स्वस्तिमा खड्का, राज आचार्य, सुष्मा निरौला, वेदना राईलगायत कलाकारको अभिनय छ।

पारिवारिक कथावस्तुमा निर्माण भएको ‘झिङ्गेदाउ’ मा भने अभिनेत्री केकी अधिकारी, आँचल शर्मा, अभिनेता कुशल विष्ट, मुकुन भुसालको मुख्य भूमिका रहेको छ । चलचित्रलाई निर्देशक ज्ञानेन्द्र देउजाले निर्देशन गरेका हुन् ।

मानसराजको मुड फ्रेसमा आश्मा र सरोज (भिडियो)

काठमाडौँ । भाइरल भइदियो बोलको हिट गीतका गायक मानसराज बोहराको नयाँ गीत ‘मुड फ्रेस’ सार्वजनिक गरिएको छ । सार्वजनिक गीतको शब्द, संगीत र स्वर मानसराजको हो। अर्कै संसारकी प्रेमीकाको मायामा परेका एक प्रेमीको रोमान्टिक प्रेम कहानीलाई देखाइएको भिडियोमा सरोज अधिकारी र आश्मा विश्वकर्माको रोमान्टिक अभिनय देख्न सकिन्छ ।

भिडियोमा सरोजकी प्रेमीकाका रुपमा देखिएकी आश्मा अर्कै संसारकी राजकुमारीका रुपमा देखा परेकी छिन् । अझै भनै उनी एलियनको भूमिकामा छिन् । जो पृथ्वीमा आएर एउटा वैँशालु उमेरमा युवकलाई माया प्रेममा पारेर आफ्नो संसारमा फर्किन्छिन् । जुन दृश्यलाई निर्देशक सरोज अधिकारीले निकै नै कलात्मक शैलीमा भिडियोमा देखाएका छन् । निर्देशक सरोजकै कन्सेप्ट र कोरियोग्राफी रहेको सार्वजनिक गीतको एरेन्ज उदयराज पौडेलले गरेका हुन् भने मिक्सिगं तथा मास्टरिगं नरेन्द वियोगीले गरेका हुन् ।

नवराज अधिकारीको छायांकन तथा सुरज अधिकारीको सम्पादन रहेको सार्वजनिक गीत का गायक मानसराज गायनका अलावा थिएटरमा पनि अभिनय गर्न माहिर छन् । सार्वजनिक गीत कार्टुन क्रुज नामक युट्युब च्यानलबाट सार्वजनिक गरिएको हो ।

सन्तोष सेनको मेघा प्रोजेक्ट ‘बलिदान’ को थिम लुक सार्वजनिक

काठमाडौँ। आसुसेन फिल्म्सको ब्यानरमा निर्माण हुन लागेको मेघा प्रोजेक्ट ‘बलिदान’ को शीर्षक (थिम लुक) सार्वजनिक गरिएको छ । ‘प्रेमगीत’ सिरिजजस्ता हिट चलचित्र दिनुका साथै नेपाली सिनेमाको अन्तरास्ट्रिय बजारमा हामी पनि एकसाथ आफ्नो उपस्थिति जनाउन सक्छौ है भन्ने ऐतिहासिक योगदान दिएको आसुसेन प्राली तथा सन्तोष सेनको प्रस्तुती रहेको यस चलचित्रमा निर्देशकको जिम्मेबारी निर्माता/ निर्देशक सन्तोष सेनको रहनेछ । निर्माताको रुपमा पवन ब्राडफोर्ड बिष्ट तथा लेखकको भूमिकामा त्रिविका प्रोफ़ेसर, लेखक एवम् साधक दर्शन जी रहनेछन् । स्क्रिप्ट डक्टरको रुपमा मनोज पण्डित को भुमिका रहनेछ।कार्यकारी निर्माता तर्फ चक्र ब. चन्द प्रेम पुरी रहनेछन् ।

सार्वजनिक सामग्री अनुसार कथामा राज्यका अधिकार प्रयोग गर्न सक्ने वर्ग र राज्यबाट किनारा पारिएका वर्ग (सल्वार्टन) का बीच हुने अधिकारका द्वन्द्व तथा राजनीतिक / सामाजिक द्वन्द्व/ आन्दोलनहरूका उत्पति, कारण र परिणाम लाई यथार्थ चित्रण गरिनेछ । यो कथा नेपालको पछिल्लो राजनीति तथा मधेसमा भएका आन्दोलनका मुद्दामा आधारित छ कि छैन भन्ने सन्दर्भमा यो शान्तिपूर्ण आन्दोलन गर्दा आफ्नो स्वार्थको दाल दल्ने देशीविदेशी कुटिलहरू प्रवेश गरी उत्पन्न हुने विभत्स परिवेशलाई चित्रण गर्ने हुनाले नेपालको मधेशको त हो नै साथै जहाँ पनि र जहिले पनि यस्ता मुद्दा चलिरहने हुँदा एक सार्वभौमिक महाकथा हो, सेन ले भने ।

विषयवस्तु यथार्थ हुने स्थान तथा पात्र काल्पनिक हुने बताइएकाले यसमा काल्पनिक रङ दिएर नेपाली समाजमा भएगरेका मधेस मुद्दालगायत सबैतिर देखिने सल्वाटर्नका मुद्दालाई शशक्त रुपमा उठाउने र नेपाली राजनीतिको विहङ्गम अवलोकन गरी नेपालमा सधैं अस्थीरता फैलाइरहने कुटिल तत्वको पहिचान गरी त्यस्ता तत्व देखी सचेत भएर जुनसुकै तरिकाले बली चढाउनुपर्ने सन्देश दिइएको छ ।

चलचित्रमा सहज आन्दोलन या अधिकारको लडाइँ हुँदा देशीविदेशी कुटिलहरू प्रवेश गरेर कसरी समाज च्यातचुत पारिन्छ भन्ने कुरालाई चित्रण गर्दै सधैं यस्तो भएर अति भएपछि देशको अस्मिता जोगाउन युगले एक असली युगपुरुष जन्माउछ भन्ने सत्यलाई आत्मसात गरिने भेटिन्छ । त्यस पुरुषले नै तानाशाही कुटिलहरूको बलि दिएर समाजमा/भुगोल टुक्रिनबाट कसरी योगदान दिइरहेको हुन्छ र युगमा परिवर्तन आउँछ भन्ने सार्वभौमिक सत्यको प्रतिपादन गरिने नै “बलिदान ” हो। तिहार लगत्तै छायांकनमा जानेगरी निर्माण टिमले तयारी गरिरहेको छ । अहिले प्रि-प्रोडक्शनको काम भइरहेको जनाइएको छ तर चलचित्रमा अभिनय गर्ने कलाकार भने सार्वजनिक गरिएको छैन ।